28 Şubat 2025
RYAZAN OBLASTI
TOP. NÜFUS TÜRK NÜFUS KM2
Ryazan Oblastı 1.157.740 10.000 39.600
Ryazan Oblastı, Güneybatıda Lipetsk, batıda Tula, kuzeybatıda Moskova, Kuzey de Vladimir, kuzeydoğuda Nijniy Novgorod, doğuda Mordovya, güneydoğuda Penza ve güneyde Tambov Oblastlarıyla komşu olan Orta Rusya'da bir bölgedir. Ryazan, Rusya’nın batısında bulunan ve Oblast’ın merkezi olan şehirdir. Pereyaslavl-Ryazanski kentinin bulunduğu yerde, Oka Nehrinin kıyısında, Moskova'nın 196 km güneydoğusundadır. Başlıca Ryazan Oblastı şehirleri; Kasimov, Korablino, Mihaylov, Novomiçurinsk, Rıbnoye, Ryajsk, Ryazan, Sasovo, Skopin, Spas-Klepiki, Spassk-Ryazanski, Şatsk dir.
Bölge nüfusunun özelliği ise farklı kökenli azınlıkların oblast merkezlerinde yoğunlaşmalarıdır. Tver oblastında Karelyalı, Ryazan oblastında Tatar azınlığı, Ülkenin en büyük metropolü olan Moskova kentinde ise Yahudi, Ukraynalı ve Kafkasyalı azınlıklar (Çeçen, Azeri, Ermeni, Gürcü, Osetyalı, Dağıstanlılar v.b.) dikkat çekmektedir. Merkezi Federal Bölgede yer alan tüm oblastlarda Rus etnosu egemen etnik unsuru oluşturmaktadır.
Oka Nehri, Ryazan oblastının topraklarını iki bölüme ayırır: kuzeyde iğne yapraklı ormanlar, güneyde ise yaprak döken ormanlar ve orman bozkırları vardır. Toplamda ormanlar, toprakların yaklaşık üçte birini kaplar. Oka Nehri havzası, Orta Rusya Yaylası’nın kuzey ucundan ve Oka-Don Ovası'ndan yukarı Don Nehri havzasına kadar güneye doğru uzanır. Oka'nın kuzeyinde Meshchera Ovası, geniş sazlık ve ot bataklıkları ve meşe, ladin, çam ile huş ağacı karışık ormanlarla kaplıdır. 1870'lerden beri önemli miktarda bataklık ıslahı gerçekleşmiş olsa da, bölge hala seyrek nüfusludur. Oka Nehri’nin güneyinde, neredeyse tüm gri orman ve orman bozkırının yıkanmış toprakları sürülmüştür. Küçük kasabalarda tarım ve çiftlik ürünlerinin işlenmesi ekonomiye hâkimdir. Tahıl ana üründür; kuzeyde keten ve kenevir, güney de şeker pancarı ve tütün, Oka boyunca önemli ölçüde sebze yetiştirilir. Sanayi oblast merkezi olan Ryazan şehrinde yoğunlaşmıştır. Ryazan’da yaşayan 10.000 Türk, nüfusun %1,2 sini ağırlıklı olarak Tatar, Azeri ve Çuvaşlar teşkil etmektedir.
Arkeolojik kazılara göre, ilk insanlar Üst Paleolitik'te (15-25 bin yıl önce) şu anda Ryazan bölgesi olan yere yerleşmişlerdir. Bu bölgenin bilinen ilk sakinleri Finno-Ugor grubu kabileleriydi: Mer, Ves, Muroma, Meshchera, Mordvinians ve diğerleri, günümüze kadar korunmuş birçok coğrafi isim vermişlerdir.
Slav kabileleri M.S. 1. binyılın sonunda doğuya taşındı. Vyatichi ve Radimichi kabileleri Oka Nehri'nin üst ve orta kesimlerine yerleşti. Zamanla bu topraklar Kiev prensliğinin kontrolü altına girdi. Slavların doğuya doğru daha fazla yayılması Kama Bulgarları tarafından durduruldu. Son arkeolojik verilere göre Staraya (Eski) Ryazan kasabası 10. yüzyılda (şimdiki Ryazan'ın yaklaşık 50 km güneydoğusunda) kurulmuştur. Pereyaslavl-Ryazansky kasabası ilk olarak 1095 yılında anılmıştır.
12. yüzyılda, Olgovsky Assumption Manastırı kuruldu (şimdiki Lgovo köyü-Kuzeydoğu Rusya'daki en eski manastırlardan biri.) 13. yüzyılda merkezi Oka'nın orta kesimlerinde bulunan Ryazan Prensliği, güneyde Voronej ve Don nehirlerine kadar uzanıyordu. Bölgenin geniş topraklarına ve nüfusun karışık yapısına rağmen, yavaş yavaş Hristiyanlaşmaya maruz kaldı, çok sayıda kilise ve manastır inşa edildi.
Bir prensliğin merkezi olan kent, 1237'de Moğol İmparatorluğu tarafından yıkılmış, sadece surlarının kalıntıları kaldı. Ryazan yüzyıllardır Tatar ve Rus toprakları sınırında önemli bir kale olarak hizmet veren kendi kremlinine sahip olan Rusya'nın en eski şehirlerinden biri olmuştur. Rus ve Tatar arasında gidip gelen büyük bir kasaba olan Kasimov, minareleri ve soğan kubbelerinin karışımının kanıtıdır.
Ryazan'ın erken dönem prensliğinin merkezi olan şehir İlk olarak 1095'te kaydedilen orijinal Ryazan, Pronya birleştiği noktada aşağı akışta yer almaktadır. 1095'te kurulduğu düşünülen Pereyaslavl-Ryazansky, Ryazan piskoposluğunun buraya taşındığı 13. yüzyıla kadar önemsizdi. 1371'de Moskova tarafından ve 1372 ve 1378'de Tatarlar tarafından yağmalandı ve 15. yüzyılda Ryazan prensliğinin merkezi oldu. 1521'de Moskova'ya geçti ve 1778'de adı Ryazan olarak değiştirildi.
Ryazan, 12. yüzyıldan 16. yüzyılın başına kadar süren ortaçağ Rus prensliği. Ryazan, 12. yüzyılın başlarında Kiev'in büyük prensi Svyatoslav'ın oğlu Yaroslav yönetiminde bağımsız bir prenslik haline geldi. Başkenti, Moskova'nın yaklaşık 150 mil (240 km) güneydoğusunda, Oka Nehri üzerindeki Eski Ryazan'dı. Sonraki yüzyılda, daha sonra Vladimir prensliği tarafından emilen Vladimir prensliği ile sık sık çatışma içindeydi. 1237'de Batu Han komutasındaki Altın Orda'nın Moğol ordusu Eski Ryazan'a saldırdı ve onu yerle bir etti, ardından restore edilen prensliğin başkenti Oka'nın yaklaşık 30 mil (48 km) yukarısında bulunan Pereyaslavl-Ryazansky'de kuruldu. Bulgar seferinden sonra Batu Han (1227-1256), diğer hanlar ve komutanlar ile kurultayda bir araya gelerek Rus topraklarına sefer düzenleme kararı almıştı. Kurultay kararına göre Rus topraklarına ormanların bulunduğu bölgeden girilecek Rus Knezliklerine teslim olmaları için bir elçi gönderilecekti. Moğol askerleri Ruslara gönderdiği elci vasıtasıyla teslim olma çağrısı yapmışlar fakat Ryazan Knezliği bu çağrıyı kabul etmemiş. İlk sefer Ryazan Knezliği üzerine yapılmıştır.
Savaşın başında büyük bir hezimete uğrayan Ruslar esir alınmış Ryazan şehri 15 gün boyunca kuşatma altında kalmış halk kılıçtan geçirilip şehir yağmalanıp bir harabeye çevrilmiştir (Aralık 1237). Ryazanın düşmesinden sonra Kolomna şehrinden birkaç Rus Knezliği Batu Han’a karşı savaşmışlar ancak onlarda hezimete uğramışlardır. Bu iki savaştan sonra Batu Han o zamanlar küçük bir şehir olan Moskova’ya yönelmiştir. Meydana gelen birkaç çarpışmadan sonra Moskova Knezi esir alınmış ve Moskova şehri ateşe verilmiştir.
“Bugünkü Rusya’nın I. Petro ile II. Katerina’nın eseri olduğu söylense de Rusya’nın temeli Özbek Han tarafından atılmıştır. Şayet Özbek Han kendisinden önceki hanların izlemiş olduğu politikayı izlemiş olsaydı, Petro’lar ve Katerina’ların gayretleri ile bugünkü Rusya’nın meydana gelmesi imkânsızdı”. Özbek Han’ından sonra oğlu Canı-Bek Han Büyük Knezliği, Moskova Knezliğine vermişti. Böylece Moskova Knezliği ile Vladimir Knezliği neredeyse ayrılmaz olmuştu. Tver, Ryazan ve Suzdal knezlikleri ise hala Moskova’dan bağımsızdı. Moskova Knezliği ise kendinden önceki knezler gibi Altın Orda Han’ının karşısında boyun eğmeye devam etmişti. 1349 yılında Moskova’nın çıkarlarını tehdit eden bir olay vuku buldu. Litvanya Knezi Olgerd, Canı-Bek Han’ın yanına elçi göndererek, Moskova Knezliği’nin güçlendiğini ve hem Litvanya için hem de Altın Orda Devleti için tehlike arz ettiğini bildirerek, Moskova’ya karşı birlikte hareket etmeyi teklif etmişti. Ancak Canı-Bek Han Litvanya knezinin teklifini geri çevirmişti. Genel olarak Canı-Bek Han dönemi Altın Orda ile Rus knezlikleri arasındaki ilişkileri “sessizlik” dönemi olarak nitelendirmek mümkündür. Bu dönemde Altın Orda Han’ı Rus halkını cezalandırma amacıyla neredeyse hiç askerî birlik göndermedi. Bu sessizlik dönemi aslında daha 1328 yılında başlamış ve 1367 yılına kadar devam etmiştir.
Altın Orda Devletinde Berdi-Bek Han’dan sonra şahsi rekabetler baş göstermiş ve Deşt-i Kıpçak daimi bir ihtilal içine girmişti. Bu dönemde Altın Orda Hanlığı’nda söz sahibi olan Mamat Mirza’nın elinde bir ordu taslağından başka bir kuvvet yok idi. En seçme ordusu Çin yollarında harple meşgul idi. Altın Orda tahtında bulunan Arabşah, 1377 yılında Nijegorod, Novgorod, Murom ve Ryazan şehirlerini tahrip etmişti. Ancak Arabşah’ın bu ilerleyişi sırasında, Toktamış Han başkent Saray’ı ele geçirmişti. Bütün bu gelişmeler doğal olarak Moskova Knezliği’nin işine yaramıştı. Dimitri İvanoviç, bu vaziyetten istifade ederek, 1378’de Arabşah Han’ı Don Nehri yakınlarında yenmişti. Böylece Moskova Knezi, bir müddetten beri Altın Orda ile alakasını kesmiş gibiydi. Kolikovo Savaşı (8 Eylül 1380) Fetret devri denilen bu dönemde Rus knezliklerinin durumuna baktığımızda hanların knezlikler üzerindeki otoritelerinin azaldığını görmekteyiz. Öyle ki Rus knezliklerinin bu dönemde bağımsızlık istekleri perçinlenmiş, Altın Orda’ya ait topraklara baskınlar düzenlemeye başlamışlardır.
Dimitri İvanoviç’in kuvvetlendiğini gören Mamay Mirza, Moskova’ya itaat için elçiler gönderilmiş ancak, Mamay Mirza’nın talepleri Moskova’da red cevabı ile karşılanmıştı. Bunun üzerine Moskova Knezinin zorla itaat altına alınması kararını veren Mamay Mirza, Moğollardan başka, Kumanlar, Çerkesler, Alan (Yas), Burtan (Yahudiler), Ermeniler ve hatta Kırım’dan gelen Cenevizlilerden müteşekkil bir ordu ile harekete gecti. Mamay Mirza, aynı zamanda Litvanya Beyi (Lehistan Kralı) Jagellon’un (Jajellon) ile de Don Nehri yakınlarında ordusuyla kendisine katılması hususunda anlaşma sağlamıştı. Mamay mirzanın hareketinden haber alan Moskova Knezi Dimitri İvanoviç, savaş icin gerekli hazırlıklarını yaptı. İki yıl önce Moğollara karşı kazandığı zafer, ona bu defa Mama Mirza ile boy ölçüşebilme cesaretini vermişti. Kendine tabi Rostov, Yaroslavl ve Beloozero knezlerinden başka, Litvanya Knezliğinden de yardım almıştı. Ancak Tver, Novgorod ve Ryazan knezleri Moskova Knezliği’ne yardıma asker göndermekten çekinmişlerdi. Hatta Tver ve Ryazan knezlerinin, gizlice, Mamay Mirza ile anlaştıkları da söylenebilir. Her şeye rağmen Altın Orda’nın karşısında Dimitri İvanoviç’in komuntasında, Moskova’da 150 bin kişilik bir ordu toplanmıştı. Dimitri İvanoviç, Troitsa manastırına giderek, savaş için onay bekliyordu Troitsa manastırının başpapazı Serga, Dimitri İvanoviç’i Tatarlara karşı harbe sevk etmiş ve ona: “Korkma! Allah sana hamilik ve kalkanlık yapacaktır. Düşmanlarını mahv ve sana muzafferiyet bahşedecektir!” demiştir. Bu sözlerden büsbütün cesareti artan Dimitri İvanoviç, Altın Orda’ya karşı saldırmadan evvel, ordularının başına geçmiş ve askerini gayrete getirmek için, onlara “Aziz kardeşlerim! Hıristiyan dini ve mukaddes kilisemiz uğrunda hayatımızı feda etmekten çekinmeyelim!” diye bir hitabede bulunmuştur.
Ancak daha sonra Timur’la savaşa girişen Toktamış peş peşe gelen mağlubiyetlerin ardından Rusya’ya karşı izlemiş olduğu politikayı da değiştirmek zorunda kaldı. Bundan önce de Moskova’nın güçlenmesini engellemeye çalışan Toktamış, en büyük dört knezlik (Tver, Ryazan, Nijegorod-Suzdalsk ve Moskova) arasında dengeli politika izlemeyi denemişti. Moskova’ya karşı Toktamış özellikle Nijegorod Knezliğini kullanarak bu knezliğin başına Toktamış, Moskova’nın bir numaralı düşmanı Boris’i getirmişti. 1375 yılında Moskova Knezi tarafından ele geçirilen Tver, 1382 yılından itibaren Toktamış’ın yardımıyla tekrar bağımsızlığına kavuşmuştu. Toktamış’ın, Timur karşısında aldığı mağlubiyetlerden sonra en azından Doğu Rusya’yı kontrolü altında tutmak için Moskova ile iyi ilişkiler kurması gerekiyordu. Moskova Knezi Vasiliy de durumun farkındaydı ve hiç vakit kaybetmeden Toktamış’ın yanına gelip, kendisinden Nijegorod Knezliği’nin Moskova Knezliği’ne bağlanmasını istedi. Olumlu cevap alan Vasiliy bunun karşılığında Toktamış’a hediyeler göndererek ona bağlılığını bildirmişti. Böylece Moskova Knezliği büyümeye devam etmiş ve Doğu Rusya’nın birleşmesi doğrultusunda ilk adım atılmıştı.
Toktamış Han’dan sonra Altın Orda hâkimiyeti Edigey Mirza’ya geçmişti. Daha Mamay Mirza ile Toktamış hayattayken devlet işlerine karışmaya başlayan bu emîr, Mangıt kabilesinden olup, cesur ve kurnaz birisiydi. Edigey, Toktamış Han’ın nukeri olarak göreve başlamış ve daha sonra emirliğe kadar yükselmişti. Edigey’in tahta çıkardığı ilk han, yukarıda adı geçen Timur Kutluğ olmuştu. Edigey Mirza’nın kız kardeşlerinden biri Timur Kutluğ ile evli olduğundan Edigey, devlet işlerine daha kolay müdahale etmiştir. 1400 yılında Timur Kutluğ ölünce Edigey Mirza tahta sırasıyla Timur Kutluğ’un akrabaları olan Şadibek, Fuladbek ve kardeşi Timur’u çıkarttı. Bu hanlar vasıtasıyla Edigey Mirza kendi reformlarını başlatmıştı. Altın Orda’da düzen ve disiplini oluşturmayı başaran Edigey, daha sonra süregelmiş olan Mısır’a yapılan köle ticaretini yasaklamıştı. Litvanya Knezi Vitovt ile Toktamış’ın birleşik ordusunun Edigey tarafından bozguna uğratılmasından (12 Ağustos 1399) iki yıl sonra Ryazan Knezi Fedor, Moskova Knezi Vasiliy ile bir anlaşma yaparak Edigey’in her adımı hakkında kendisini haberdar edeceğine dair söz vermişti. Büyük Knez Vasiliy’e gelince, Vasiliy bir taraftan çeşitli sebepler ileri sürerek Saray’a vergi göndermeyi reddetti ve hanın elçilerinin uyarılarına hiç dikkat etmedi, diğer taraftan da Litvanya Knezi ile sorunlar yaşamıştı. Litvanya Knezi Vitovt, 1406 yılında Pskov şehrine yürüyünce, Pskov halkı Moskova Knezi’nden yardım istemişti. Ortaya çıkan bu durum hiç şüphesiz Edigey’in işine yaramıştır. Her iki komşusunun da zayıflaması anlamına gelecek bir savaş için Edigey, Moskova Knezi Vasiliy’e bile yardım eli uzatmıştı. Ancak, taraflar sorunu savaş alanına taşımadan çözmeyi başarmışlardı.
Ryazan prensleri Moskova'ya direnmeyi başardılar ve hatta 14. yüzyılın sonlarında Altın Orda'nın desteğiyle topraklarını geçici olarak genişlettiler. Ancak 15. yüzyılın başlarında Ryazan, 1521'de resmen ilhak eden Moskova'ya siyasi olarak bağımlı hale geldi.
XVII. yüzyıldan beri Rusya’nın İslâm dünyasıyla ticaretinin ana merkezi, bir çeşit “Doğuya açılan penceresi” olan Astrahan’ın nispeten hoşgörülü atmosferinde uygulanıyordu.
En şiddetli İslâm karşıtı kampanyalardan birine ilk Rus Çarı Büyük Petro tarafından girişildi. Onun İslâm’a karşı siyasete oldukça çelişkiliydi: Bir taraftan Rus olmayan Müslümanları (örneğin, Dağıstanlılar ve Azeriler) kendi tarafına kazanmaya çalışıyorken, diğer taraftan Rusya içinde İslâm hususunda sert bir tavır takınıyordu. 1713 ve 1715 tarihli emirleri, Müslüman Tatarların vaftiz olmalarını, aksi takdirde mülklerinin ellerinden alınacağını belirtmişti. İlâveten, Rus Ortodoks Hıristiyanlığı bu dinden dönenlere (hatta dinlerinden zorla döndürülseler bile) o dönemin diğer dinî sistemlerinden daha fazla toleranslı değildi; dinden dönenler ölüm cezasıyla cezalandırılırlardı.
Rus hâkimiyetinin başlangıcından XVIII. yüzyılın sonlarına kadar olan dönem, İslâm dinî için zor bir dönemdi. Altınordu’nun mirasına karşı belli resmî hürmete rağmen, düzenli aralıklarla bazı sert İslâm karşıtı kampanyalar düzenlendi. Müslümanların Ortodoks Hıristiyan dinîne dönmelerini teşvik etmek için yerel Tatar nüfusu çok yüksek vergilendirmeye tâbi tutuldu. Sonuç olarak, Tatarlar için sosyal-ekonomik şartlar çok ağırlaştırıldı. Bu, onların Kırım gibi Müslüman topraklara ve hatta Tatarların (Kassimovskoye tsarstvo isimli kabile) uzun süredir oturduğu Orta Rusya’daki bölgelere (günümüz Ryazan bölgesi toprakları içerisindedir) geniş çaplı göçüne sebep oldu.
Ryazan bölgesinde ki Türk tarihi hakkında bilgi edinmek isteyenlerin “BATU HAN'IN RUSYA SEFERİ ÎLE İLGİLİ "RYAZAN'IN BATU HAN TARAFINDAN YAKILIP YIKILMASI HİKÂYESİ" isimli kronik de dikkatlice okunmalıdır.
Günümüzde bölgede çimento kireç taşı, marn, refrakter kil, cam ve kuvars kumu, yüksek kaliteli turba, fosforit, linyit gibi doğal kaynaklar bulunmaktadır. En gelişmiş endüstriler mühendislik ve metal işleme, petrol rafinerisi, enerji mühendisliği ve gıda endüstrisidir. İnşaat malzemeleri, deri üretimi ve demir dışı metalurji de gelişmiştir. Başlıca sanayi merkezleri Ryazan, Skopin, Kasimov'dur. Ryazan rafinerisi bölgedeki en büyük işletmelerden biridir. Avrupa'nın en büyük yeraltı doğal gaz rezervuarı "Kasimovskoye" (8.500 milyon metreküp) Ryazan Oblastı’nda yer almaktadır.
Tarım da sığır, domuz, koyun yetiştiriciliği, kümes hayvancılığı üzerine uzmanlaşmıştır. Bölgede arpa, buğday, çavdar, yulaf, yem bitkileri, şeker pancarı, meyve ve çilek yetiştirilmektedir.
Ryazan bölgesi topraklarından iki önemli demir yolu geçmektedir: Trans-Sibirya Demiryolunun “tarihi” kolu ve Kafkasya demir yolu yönünde iki ana hat. Ryazan Oblastı'nın özel bir treni olan ekspres “Sergei Yesenin”, Ryazan ile Moskova arasında her gün çalışmaktadır. Bölge topraklarından iki federal otoyol geçmektedir: M5 “Ural” ve M6 “Kaspiy”.
Ryazan Oblastı, eşsiz müziği, şarkısı ve koreografisi, şiirsel gelenekleri, çok renkli halk kostümleri paleti, sanatları ve el sanatlarıyla Rus halk kültürünün gerçek bir rezervidir. Rusya'nın tarihi yerleşim yerleri listesine sekiz yerleşim yeri dâhildir: Ryazan, Kasimov, Mikhailov, Ryazhsk, Skopin, Spas-Klepiki, Spassk-Ryazansky, Shatsk.
Bölgenin mimari anıtları arasında kilise mimarisi anıtları, malikâne kompleksleri, endüstriyel binalar, tüccar konakları ve Kasimov Han Cami yer almaktadır. Toplamda yaklaşık 1.200 mimari anıt ve 2.200'den fazla arkeolojik alan bulunmaktadır. Ryazan bölgesi topraklarında 100 bin hektardan fazla korunan alan bulunmaktadır.
Ryazan Oblastı'nın başlıca turistik yerleri: Ryazan Tarih ve Mimarlık Müzesi-Rezervi “Ryazan Kremlin” IP Pozhalostin'in adını taşıyan Ryazan Sanat Müzesi, Ryazan'daki Akademisyen IP Pavlov'un Müze-Malikânesi, Ryazan'ın banliyölerinde bulunan Solotcha tatil köyü, Konstantinovo köyündeki SA Yesenin Müze-Rezervi, Tarihi-Manzara Rezervi “Staraya Ryazan” Tarihi Peyzaj Koruma Alanı “Glebovo-Gorodishche”, Kiritsy'deki Fon Derviz Konağı (1889)-Ryazan'a 60 km uzaklıkta bulunan muhteşem güzellikte bir mimari yapıdır.. Tarihi-Kültürel ve Doğal-Peyzaj Rezervi “SN Khudekov Malikânesi”, Starozhilovo'daki hara, Kozmonotluk Tarihi Müzesi ve İjevskoye'deki Konstantin Tsiolkovski Anıt Evi-Müzesi,Klepikovsky bölgesindeki Lunkino köyündeki Ahşap Mimarlık Müzesi, Minareli Han Camii, “Rus Semaveri” müzesi ve Kasimov’daki çan müzesi, Svyato-Ioanno-Bogoslovsky Manastırı, Ryazan'ın yaklaşık 25 km kuzeyinde, Oka'nın sağ kıyısında, Rybnovsky bölgesindeki Poshupovo köyündedir. Solotcha'daki Meryem Ana'nın Doğuşu Manastırı, SNKhudekov'un ilk parkı Korablinsky bölgesindeki Yerlino köyünde; daha sonra Soçi'de de benzer bir park oluşturdu. Doğa müzesi ve hayvanat bahçesi bulunan Oka Eyalet Biyosfer Rezervi ve Meşçyora Milli Parkı dır.
Ryazan Oblastı’nda; Ryazan Devlet Üniversitesi, Ryazan Devlet Tıp Üniversitesi, Ryazan Devlet Radyo Mühendisliği Üniversitesi ve Ryazan Devlet Tarım Teknolojisi Üniversitesi biline yüksek eğitim kurumlarıdır.
Süyümbike Sultan;
Süyümbike (Tatarca): Söyembikä (1516-1554 Moskova) Süyümbike ya da “Hanbike” sıfatıyla Kazan Hanlığı'nı yönetmiş olan Tatar Sultanı Eşinin ölümü üzerine, oğlu Ödemişgiray han unvanı alınca, küçük yaşındaki oğlunun yerine Kazan Hanlığı'nın idaresini üstlenen, Kazan Hanlığının kadın hâkimidir
Aslen Nogay mirzalarından Yusuf Mirza’nın soyundan gelen, Saraycık kökenli bir asilzade kızıdır. 12 yaşında Kazan'a gelmiştir. 1533 yılında Kazan Hanı Can Gali Han ile evlenmiştir. 1535 yılında Can Gali Han vefat eder. Bunun üzerine Süyümbike 1536'da Safa Giray Han ile evlenir.
1549 yılında Safa Giray Han'ın da ölmesinin ardından, iki yaşındaki oğlu Ödemişgiray adına kazan tahtının idaresini üstlenir. Kazan Hanlığı'nın Rusların eline geçmesi üzerine 1553 yılında Rus Çarı IV. İvan tarafından Moskova'ya tutsak olarak getirilir. Altı yaşındaki oğlu Ödemişgiray'ı Ruslar vaftiz ederek Hristiyanlaştırırlar ve 'Aleksander' adını verirler. Süyümbike'nin babası, Nogay Hanı Yusuf Mirza Rus Çarı IV. İvan'dan kızının kendisine iadesini ister ama bu talebi cevapsız kalır. Süyümbike bir yıl sonra 1554'te Moskova'da kahır içinde ölür. Mezarı belli değildir. Oğlu vaftiz edilerek 'Aleksander' adı verilen oğlu Ödemişgiray da annesi ve babası ile aynı kaderi paylaşır ve 19 yaşında veremden ölür.
Süyümbike Sultan’ın üç metrelik heykelin resmi açılışı 10 Haziran 2022 de Moskova'nın yaklaşık 250 kilometre güneydoğusundaki Ryazan bölgesi Kasimov şehrinde gerçekleşti. Anıtın açılışı, bugünkü Tataristan Cumhuriyeti topraklarında 7-13. yüzyıllarda var olan bir devlet olan Volga Bulgarları'nın İslam'ı devlet dini olarak kabul etmesinin 1100. yıldönümü etkinlikleri sebebiyle gerçekleşti. Tatar Türkü aydınlar ve aktivistler, Tataristan'ın başkenti Kazan'da uzun yıllardır Süyümbike’ye bir anıt dikmek için uğraşıyor, ancak Rus federal makamları bu planı onaylamadı. Sonuç olarak, Ortodoks aktivistleri ve örgütlerinin sayısız protestosuna rağmen anıt Tataristan'ın dışında Ryazan Kasimov'da dikildi.
YARARLANDIĞIM KAYNAKLAR;
https://www.atauni.edu.tr/yuklemeler/8e51de5fd1d011e50d30cecaa85f807f.pdf
https://tr.wikipedia.org/wiki/Ryazan
https://wikitravel.org/en/Ryazan_Oblast
https://www.britannica.com/place/Ryazan-oblast-Russia
https://www.britannica.com/topic/list-of-cities-in-Russia-2040243.
https://www.4icu.org/ru/ryazan-oblast/#google_vignette
https://russiatrek.org/ryazan-oblast
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/214383
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2152827
https://tr.wikipedia.org/wiki/Rusya%27daki_T%C3%BCrk_halklar%C4%B1
https://www.altayli.net/asagi-idil-bolgesi-turkleri.html
https://www.turangundemi.com/rusya-da-ilk-kez-suyumbike-sultan-aniti-acildi/206/
Cem Cüneyd Canan