18 Şubat 2026
Tula Oblastı Toplam Nüfus Türk Nüfus Km2
1.501.214 14.000 25.700
Tula Oblastı, Merkezi Federal Bölge de, coğrafi olarak Orta Rusya Yaylalarının kuzey kesiminde yer almaktadır. Doğuda Ryazan, güneydoğuda Lipetsk, güneybatıda Oryol, kuzeybatıda Kaluga ve kuzeyde Moskova Oblastları ile sınır komşusudur. 25.679 km2 lik alanla 1.501.214 (2021) nüfusa sahiptir. Tula, oblastın en büyük şehri ve idari merkezidir. 26 Eylül 1937 Oblas yapılmıştır. Rusya'nın en gelişmiş ve kentleşmiş bölgelerinden biridir ve bölgenin büyük bir kısmı, 1 milyondan fazla nüfusa sahip kentsel bir alan olan Tula-Novomoskovsk Aglomerasyonunu oluşturmaktadır.
Gök Türkler devrinde Türkler arasında yerleşik hayata geçiş faaliyetlerinin arttığı görülmektedir. Onlar şehri "balık" kelimesi ile ifade ediyorlardı. Bu devirdeki şehirlerarasında Toğu-Balık ve Beş-Balık'ın büyük bir şöhreti vardı. Bunlardan Toğu-Balık asıl Gök Türk yurdunda, Tula (Toğla) ırmağı kıyısında idi. Güney batıda bulunan Beş-Balık ise mühim bir ticaret ve ziraat bölgesinin merkezi idi. Kuzeyde Yeni-Sey bölgesinde de canlı bir ticaret ve ziraat faaliyetinin varlığı anlaşılmaktadır. Bu bölgede de Gök-Türk yazısı ile yazılmış pek çok türkçe metinler bulunmuştur.
Tula Oblastı bölgesi, mezar höyüklerinin (kurganlar) ve eski yerleşim yerlerinin keşfiyle gösterildiği üzere, Taş Devri’nden beri yerleşim yeridir. Sekizinci yüzyıla gelindiğinde, bu topraklar, Upa Nehri ile Tulitsa Nehri'nin birleştiği yerde bulunan "antik bir yerleşim yeri" nden bahseden mülk kayıtlarındaki kayıtlara göre, toprağı işleyen, ticaret yapan ve zanaatla uğraşan Doğu Slav bir kabile olan Vyatichiler tarafından işgal edilmişti. Doğu Avrupa’da bir ortaçağ devleti olan Kiev Rus’un bir parçası olan Tula’nın Slav kabilesi tarafından kurulduğuna inanılıyor. 10. ve 11. yüzyıllarda önemli bir ticaret ve zanaat merkezi olan Tula, 13. ve 14. yüzyıllarda demir endüstrisinin merkezi haline geldi.
Tula şehri, 1146 yılında Çernigov Prensi Svyatoslav Olgovich’in seferine atıfta bulunan Nikon Kronoği’nde geçmektedir. O zamanlar topraklar Ryazan Prensliği’ne aitti ve Prens Svyatoslav, Ryazan’a giderken Tula da dâhil olmak üzere bir dizi yerleşim yerinden geçti. İlk olarak 1146’da Taydula olarak anılan şehre 1432 yılında II. Vasiliy kurnaz destekçisi İvan Dmitriyeviç sayesinde Moskova Knezliği yarlığını aldı. “Yarlık” Altın Ordu hükümdarları bu yarlıkları Rus Knezlerine (Rus Prensleri, Rus Hükümdarları), Rus Metropolitlerine (Rus din adamı) ve İtalyan tüccarlara vermişlerdir. Bu belgeler verilen kişilere Altın Orda Devleti sınırları içerisinde çeşitli ayrıcalıklar, muafiyetler ve izinler sağlamaktaydı. Bu belgenin alınması alan taraf için büyük yararlar sağladığından dolayı Rus Knezleri bu belgeyi alabilmek için birbirleriyle adeta bir yarış içindeydiler. Örneğin; Rus Knezleri tahta çıkabilmek için Altın Orda Hanından bu belgeyi temin etmek zorundaydılar. İş Büyük Knezlik yarlığına gelince knezler arası kavga ve kan dökmek kaçınılmaz olmuştur. Olaya Metropoller açısından bakmak daha ilginçtir. Altın Orda Hanlarından aldıkları yarlıklar sayesindeki muafiyetler hiç kuşkusuz batı Avrupa’daki meslektaşlarının kral, arşidük, kont ve benzerlerinden göremeyecekleri derecede idi. Bu durumun sebebi kuşkusuz Cengiz Kağan’ın dinlere bakış açısının kendinden sonraki nesillerine aktarılmış olmasıdır. Sırf bu bakış açısıyla bakıldığında bile yarlıkların Altın Orda Devletini anlamak açısından ne denli önemli olduğu ve ne tür noktalara ışık tutabileceği idrak edilmektedir. Bir zaman sonra Kiçi Muhammed isimli bir Altın Orda şehzadesi ve Tegin Mirza ayaklanma çıkararak Uluğ Muhammed Han’ı Saray şehrinden kovdular. Bu ikili Saray şehrini ele geçirince Uluğ Muhammed Han ailesi ve maiyeti ile birlikte Tula civarındaki “Belev” şehrine yerleşti. Günümüzde Belev Bazı çok eski kiliseleri ve manastırları olan küçük bir köy, ancak bu yapılar çeşitli derecelerde üzücü bir bakımsızlık içinde bulunuyor.
Rusya'nın en önemli üç savaş alanından biri olan Kulikovo Meydanı, Moskova ile Altın Orda arasında gerçekleşen ve Rusların Tatarlardan bağımsızlığını kazanmasında ve Rusya'nın Moskova yönetiminde birleşmesinin başlangıcında dönüm noktası olan en büyük savaşın (1380) yapıldığı yer olurken, modern Rus devletinin tarihi bu alanlarda başlamıştır.
16. Yüzyılda Moskova’ya güneyden yaklaşan ana kale ve Tatar saldırılarına karşı bir dizi savunma hattının merkezi haline geldi. 1552 de Tatarların kuşatmasına başarıyla direndi. 1530 tarihli, 1784 ve 1824’te restore edilmiş bir taş kale günümüze kadar ulaşmıştır. Şehir, 16. yüzyılda Tula, Moskova Büyük Dükalığı tarafından fethedildi ve önemli bir kale ve askeri merkez oldu. 19. ve 20. yüzyıllarda Tula, çelik, ağır makine ve silah üretimiyle tanınan büyük bir sanayi şehri haline geldi.
17. yüzyılda Tula, Rusya’nın en büyük demir işleme şehri haline geldi. Rusya’nın ilk silah fabrikasının bulunduğu yerdi; bu fabrika 1712’de Büyük Petro tarafından inşa edildi ve günümüzde de büyük bir silah üreticisi olmaya devam etmektedir. Başkent uzun zamandır Moskova bölgesinin askeri kalesi olmuştur: Kremlin'in tuğla duvarları Orta Çağ'da Tatar saldırılarına karşı koymuş, surları ise II. Dünya Savaşı'nda büyük bir Nazi saldırısını püskürterek Sovyetler tarafından "Kahraman Şehir" unvanını kazanmıştır.
1816 projesinin ortaya koyduğu ilkeler temelinde yerel yönetimler meselesiyle ilgili ilk çalışma, 1818’de imparatorun emriyle ülke topraklarının genel gubernatorluk okruglarına taksimatına dair proje çalışmalarında yer alan General Yaver Aleksandr Dmitrieviç Balaşov (Balaşev) tarafından kaleme alındı. Balaşov’un hazırladığı projenin deneme amaçlı uygulanması için 4 Kasım 1819 yılında Orlov, Tula, Ryazan, Tambov ve Voronej guberniyalarından bir okrug oluşturuldu. Bu pilot bölgenin başına da Balaşov’un kendisi atandı.
Ekim-Aralık 1941 tarihleri arasında, cephe hattı şehrin güney sınırından geçerken, şehir sakinleri Kızıl Ordu birlikleriyle birlikte Tula'yı Hitler'in güçlerine karşı savundu. 1976'da Tula, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki cesur çabaları nedeniyle kahraman şehir unvanını aldı.
Tula Oblastı’nda 2002 nüfus sayımına göre yaşayan Türk nüfusu miktarı 17.062 ve oranı. 1,0 dir. Tarihi nüfus hareketliliği ise; 1897- 1.419.456, 1926 - 1.505.263, 1959 -1.920.308, 1970 -1.952.467, 1979 - 1.906.176, 1989 -1.867.013, 2002 -1.675.758, 2010 -1.553.925, 2021 -1.501.214 olmuştur.
Nüfusun etnik dağılımı da; Ruslar - %95,3, Ukraynalılar - %1, Emeniler - %0,6, Tatarlar - %0,5, Azeriler - %0,4, Romanlar - %0,3, Belaruslular - %0,2, Almanlar - %0,2, Diğerleri - %1,5 dir. İdari veri tabanlarından 19.778 kişi kaydedildi ve etnik kökenlerini beyan edemediler. Bu gruptaki etnik köken oranının, beyan edilen grubunkiyle aynı olduğu tahmin edilmektedir.
Tula Bölgesi'nin nüfusu son 35 yılda 380.000 kişinin azaldığı, Tula Bölgesi Hükümeti'nin kurumsal üniversitesinde düzenlenen aile desteği ve doğurganlık konulu proje-analiz oturumunda açıklanmıştır. Bu sadece doğal azalma değil, aynı zamanda sakinlerin diğer bölgelere göç etmesi de söz konusu. Sadece 2020 ile 2025 yılları arasında nüfus azalması 58.404 kişi, yani Aleksin nüfusunun %85'i oldu. 792 yerleşim yerine dağılan toplam nüfusa göre bazı şehirlerin 2021 yılı nüfusları: Aleksin - 60.842, Belyov - 12.846, Bogoroditsk - 29.560, Bolokhovo - 9.339, Çekalin - 935, Donskoy - 63.837, Kimovsk - 26.475, Kireyevsk - 25.560, Lipki - 8.325, Novomoskovsk - 119.697, Plavsk - 16.893, Shchyokino - 55.109, Sovyetsk - 7.889, Suvorov - 17.598, Tula - 473.622, Uzlovaya - 49.427, Venyov - 12.668, Yasnogorsk - 15.269, Yefremov - 36.545 dir.. Azalan nüfusu karşı, Büyük Demografik Hafta, "Aileleri, doğum oranlarını ve geniş aileleri desteklemek, aile-demografik politikayı iyileştirmek" başlıklı proje analizi gündeme getirilmiştir.
Tula Oblastı’nın dini yapısı: Rus Ortodoksluğu; %62 - Diğer Hristiyanlar; %2,3 - İslâm; %1 - Diğer Dinler; %3 - Manevi ama dindar değil; %19 - Ateizm ve dinsizlik; %13,3 - Diğer ve beyan edilmemiş; %2,4 olarak görmekteyiz. Tula Oblastı Uzlova kasabasında, 28 Ekim 2015 de ağırlıklı olarak Özbek Müslümanların devam ettiği bir mescid kundaklanarak kullanılmaz hale gelmiştir.
Tula Oblastı 1600'den fazla nehir ve dere içermektedir. Başlıca nehirler şunlardır: Don, Oka, Upa, Mecha nehirleridir.
2020 yılında işgücünün %5,4'ünü istihdam eden ve GSYİH' ye %8,0 katkıda bulunan tarım, esas olarak tahıl, patates, meyve ve sebze ile şeker pancarı üretiminin yanı sıra hayvancılıktan (sütçülük) oluşmaktadır. Tarımsal üretimde Rusya'da 33. sırada yer alan gelişmiş bir tarım sektörüne de sahiptir.
Moskova’ya 180 km mesafede konumlanması sebebiyle stratejik, lojistik ve ulaşımı kolay konuma sahip olduğu değerlendirilen Tula Bölgesinin; 1,5 milyon nüfusu ve eğitimli iş gücüyle ülke ekonomisinin önemli lokomotiflerinden, uluslararası ve yerli birçok sanayi üretim tesisinin faaliyet gösterdiği merkezlerden biri olup, özellikle sanayi üretimiyle ön plana çıkmaktadır. Makine, kimya, gıda, metalurji ve maden, enerji ve toptan ve perakende ticaret sektörleri faaliyetlerinin yoğun olarak gerçekleştirildiği Tula Bölgesi’nde yabancı yatırımcılar için ciddi ayrıcalıklar ve teşvik programlarının yürütüldüğü belirtilmektedir. Makine mühendisliği, metal işleme, kimya ve petrokimya, demir metalürjisi, gıda işleme, linyit üretimi, elektrik üretimi ve tekstil üretimi yer almaktadır.
Oblast, demir cevheri, kil, kireçtaşı ve linyit yatakları bakımından zengindir. Başlıca sanayi şehirleri arasında, Novomoskovsk ve Aleksin yer almaktadır. Ateşli silah, semaver ve akordeon imalatı gibi tarihi endüstriler bölgede hala önemli bir rol oynamaktadır.
Tula’daki önemli simge yapılar ve cazibe merkezlerinden bazıları; 16. yüzyıldan kalma bir kale olan Tula Kremlin; bir silah ve zırh koleksiyonuna ev sahipliği yapan Tula Silah Müzesi ve şehrin tarihi ve kültürel mirası üzerine sergilerin düzenlendiği Tula Devlet Müzesi, Tula Semaver Müzesi, Tula Sanat Müzesi, Tula Oyuncak Müzesi, Zencefilli Kurabiye Müzesi, Tula Katedrali ve Tula Planetaryumunu dur..
“Semaver, Çin, Suudi Arabistan, İran, Rusya ve Türkiye gibi birçok ülkede farklı biçimlerde karşımıza çıkmaktadır. Semaverin geçmişi işlevsel benzerliği nedeni ile Çin’de tedavi edici özelliği bulunan bitkisel ilaçların hazırlanmasında kullanılan kaplara, hatta antik Yunan ve Roma’daki su ısıtma kaplarına dayandırılmaktadır. Bilinen en eski Rus semaverinin geçmişi ise XVIII. yüzyıl yani I. Petro dönemiyle tarihlendirilmektedir. Semaver, Rus toplumunun sembolü haline gelmiş temel kültürel unsurlardan biridir ve Rus halkının yaşantısına dâhil olma süreci Çin’deki çay kültürünün Sovyet topraklarıyla buluşması sonucunda başlamıştır. Rus halk masallarında, edebi eserlerde, şarkılarda, atasözlerinde, filmlerde folklorik bir unsur olarak semaver imgesine sıkça yer verildiği görülmektedir. Semaver günümüzde çay demleme gereci olarak kullanılmasının ötesinde dekoratif ve hediyelik ürünler arasında da kendisini göstermektedir.”
Tula Kremlin: 16. yüzyıldan kalma bir kale olan Tula Kremlin, şehrin önemli bir kültürel ve tarihi simgesidir. 16. yüzyılda İtalyan mimarlar tarafından eski bir ahşap yapının yerine inşa edilen Tula Kremlin, şehir merkezinde yer alan ve savunma mimarisinin bir anıtıdır. Moskova devletinin ana güney savunma hattı olan kalenin inşası, Kırım Tatarlarının Rus topraklarına yönelik saldırılarının zorlu dönemlerinde devam etti. Tula Kremlin'i inşa eden ustalar, eski Rus mimarisinin geleneklerini Batı Avrupa tahkimat sanatının en son başarılarıyla birleştirdiler.
Tula Devlet Üniversitesi hakkındaki hikâyemiz, üniversitenin bulunduğu muhteşem Rus şehrinden bahsetmeden eksik kalır. Bu şehir Tula'dır. Rusya'nın başkenti Moskova'nın 180 km güneyinde, Upa Nehri kıyısında yer almaktadır. Büyük yazar Leo Tolstoy'u tüm dünyaya kazandıran da Tula'dır. Leo Tolstoy'un evi ve mezarı olan Yasnaya Polyana'dır. Şehrin 14 kilometre güneybatısında bulunan Yasnaya Polyana, Tolstoy'un ünlü romanları Savaş ve Barış ile Anna Karenina'yı yazdığı yerdir. Burada, 1928'de müzeye dönüştürülen malikânesini bulunmaktadır. Belousov'un adını taşıyan Tula Merkez Parkı, Avrupa'nın en büyük parklarından biri olarak kabul ediliyor. 143 hektarlık alana yayılan parkın 97 hektarı ağaç ve çalılıklarla kaplıdır.
Yüksek hızlı trenler Tula ve Moskova'yı birbirine bağlıyor – sadece iki saat içinde Moskova'nın tam kalbindesiniz! Tula, önemli bir demiryolu ve karayolu merkezi ve Moskova sanayi bölgesinin bir üretim şehridir.
Tula Bölgesi Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Moskova Turizm Komitesi, bölgeler arası turizm potansiyelini geliştirmek amacıyla beş yıllık, otomatik olarak yenilenebilen bir anlaşma imzaladı.
YARARLANDIĞIM KAYNAKLAR:
https://tulsu.ru/en/city-tula
https://www.ulkucudunya.com/index.php?page=haber-detay&kod=6152
https://acikerisim.nevsehir.edu.tr/bitstream/handle/20.500.11787/8157/SULTAN%20DEM%C4%B0RKESEN.pdf?sequence=1&isAllowed=y
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2154427
https://en.wikivoyage.org/wiki/Tula_Oblast
https://dents.ktu.edu.tr/dosyalar/karendergi_fac76.pdf
https://www.academia.edu/22473427/_30_Rusya_Federasyonu_nda_T%C3%BCrk_Topluluklar
https://en.wikipedia.org/wiki/Tula_Oblast
http://www.citypopulation.de/en/russia/tula/
https://tr.db-city.com/Rusya--Tula-Oblast%C4%B1
https://www.idmib.org.tr/bilgi-merkezi/duyuru/detay/rusya-federasyonu-tula-bolgesi-ziyareti-hakkinda-28
https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/b23329-24/tula-oblast?context=ubx
https://1tulatv.ru/novosti/248131-za-35-let-chislennost-naseleniya-tulskoy-oblasti-sokratilas-na-380-tysyach-chelovek/
https://tula.mk.ru/economics/2026/02/11/turpredlozheniya-tulskoy-oblasti-mogut-vklyuchit-v-ekosistemu-russpass.html
https://www.britannica.com/place/Tula-Russia
https://1tulatv.ru/novosti/248190-v-tulskoy-oblasti-startovala-bolshaya-demograficheskaya-nedelya.html
https://myslo.ru/news/tula/2026-02-10-dmitrij-milyaev-rasskazal-alekseyu-dyuminu-ob-ekonomicheskih-uspehah-tul-skoj-oblasti
https://www.eurostaryurtdisiegitim.net/tula/
https://iqna.ir/tr/news/3421681/rusyada-mescit-kundakland%C4%B1
Cem Cüneyd Canan