AVRUPALININ YAPTIĞI SOY KIRIM

11 Mart 2005


Bilindiği  gibi, Türklerin  Avrupa’ya ilk ciddi  anlamdaki  gidişleri Şehzade Süleyman Paşa ile  1356 yılında olmuştur. 1.Murad’ın  taht’a  çıkmasıyla Osmanlının  Avrupa’da ki  fetihleri başlamış ve Kosova Meydan Savaşına kadar aralıksız devam etmiştir. Bundan sonraki  dönemlerde de  Osmanlı hakimiyetinin  bütün  dönemlerinde sadece Balkanlarda  15.787  mimari yapıya  kavuşulmuştur. Bütün yapılar incelendiğinde, yapılış süreleri, kullanım amaçları burada bulunan Türk nüfusun  belli bir yoğunluk da  olduğunu göstermektedir. Osmanlı’nın  kuruluşundan, 1900 ler deki son dönemine kadar, burada bulunan (Avrupa) Osmanlı nüfusunun  büyük bir bölümü, gerek idari, gerek askeri yönden  görevleri nedeniyle hayatlarını  Avrupa ve Balkanlar da  sürdürmekteydiler. Bunların  1356-1920’e kadar 564 yıl boyunca  bulundukları  ülke insanlarıyla, beşeri ilişkileri  değerlendirildiğin de  yurt edinmelerin, evliliklerin  bütün  sosyal  münasebetlerin  kaçınılmaz olduğu dikkatlerden  uzak tutulmamalıdır.

Osmanlı’nın  Avrupa  içlerinde  ve Balkanlar da  yapmış olduğu camii, mescid, sebilhane, kervansaray, tüccar hanı, bekar odası, arasta, medrese, tekke, sıbyan mektebi, hamam, imaret, çeşme, darülkurra, bedestan ve  köprüler  bütünüyle düşünüldüğünde  Osmanlı nüfus  yoğunluğunun hangi noktalarda olduğu  kolayca yorumlana bilir. Bu mimari yapıların sadece  yirmi altı yöredeki özellikleri ön planda  olan eserlere bir bakalım. Bu yörelerde başka camii ve mescitlerin bulunduğunu da ayrıca belirtmiş olayım.

1- VARNA: Emir Efendi Camii, Yeni Camii, Müstecip Efendi Camii, Şeb  Şah  Kadın  Camii.
2- AKKERMAN:Sultan Bayezit Camii, Mengili Giray Han  Camii, Vaiz Camii, Sultan  Selim Han  Camii.
3- KARİNABAT: Rakkas Sinan Bey Camii.
4- NİŞ: Gazi Hüdavendigar Camii, Hüseyin Kethüda Camii, Muslu Efendi Camii.
5- BELGRAT: Sultan Süleyman Han Camii, Hacı Veli Camii, Küçük Hacı Veli Camii, Ahmet Ağa Camii, Zeynettin Ağa Camii, Bayram Bey Camii, İnehan Bey  Camii, Turgud  Bey Camii, Habil Efendi Camii, Hacı İbrahim Camii, İbrahim Çelebi Camii, Hacı Sadık Camii, Kadri Beşe Camii, Mustafa  Çavuş Camii, İdris Bey  Camii, Bit Pazarı Camii, Ferhad Beşe Camii, Hacı Nezir Camii, Hasan Ağa Camii, Hacı Piri Camii, Hacı Salih Camii, Namazgah Camii, Hacı  Halil Camii, Debbağhane  Camii, Abdülcebbar Efendi  Camii, Kusku  Bey  Camii, Türbe Camii, Fecir Hacı Ali Camii, Avva Camii, Kapıcı Camii, Cin Ali Camii, İmret  Camii, Elhac Ali Camii.
6- MANASTIR: İshak Efendi Camii, Gazi Haydar Paşa Camii, Hacı Bey Camii, Çavuş Camii.
7- SEMENDİRE: Ebu’l Feth Camii, Şir Murad Bin Abdullah Camii, Hacı Veli Camii.
8- İSKENDERİYE: Sultan Bayezit  Veli Camii, Hüseyin Bey Camii, Kara Hüseyin Camii.
9- İŞTİP: Fethiye Camii, Murad Han Camii, Hüsam Paşa Camii, Aşağı Tekke Camii, Adli Efendi Camii, Ahmet Paşa Camii, Şehre Küstü Camii, Kadın Ana Camii.
10- LOFÇA: Ada Camii.
11- BUDİN: Yeşil Camii, Uzun Camii, Çarşı Camii, Kapan Camii.
12- ÖSEK: Kasımpaşa Camii, Mustafa  Paşa  Camii.
13- PEÇEVİ: Gazi Kasım Paşa Camii, Yakovalı  Hasan Paşa Camii, Memi Paşa  Camii, Küçük Camii.
14- TAMIŞVAR: Gazi Seydi Ahmet  Paşa  Camii, Teşvar Camii, Alay Beyi  Camii.
15- YANOVA: Sultan Mehmet Han Camii, Köprülü Mehmet Paşa Camii, Haseki Osman Ağa Camii, Sofi Kenan Paşa Camii, Köprülü-zade Fazıl Ahmet Paşa  Camii.
16- BOSNA: Bayezit Camii, Sultan Paşa Camii, Ferhat Paşa Camii, Hüsrev  Paşa Camii, Gazi  Ali Paşa Camii.
17- TRAVNİK: Hasan Ağa  Camii.
18- AKHİSAR: Haydar Kethüda  Camii.
19- HELVİNE: Dukatoğlu Hacı Ahmet  Camii, Sipahi Mehmet bin Abdullah Camii, Lala Paşa  Camii.
20- KENİN: Süleyman Han Camii.
21- KALAMUÇ: Süleyman Han Camii
22- BANALUK: Gazi Ferhad Paşa Camii
23- KRADİŞKA: Kapudan Camii, Hünkar Camii, Hacı Bekir Camii.
24- YENİPAZAR: Altın Camii, Gazi İsa Bey Camii, Taşköprü Camii, Elhire  Muhterem Camii
25- ÜSKÜP: Hünkar Camii, Yahya Paşa Camii, Korlu-zade Camii, Koca Mustafa Camii, Alaca Camii, İsak Bey-zade İsa Bey Camii.
26- LİPVE: Teşvar Camii, Alay Beyi Camii.

Bu camilerin  ve diğer mimarı yapılarımızın ne kadarının halen ayakta olduğu, nasıl kullanıldığı, bizim bunlara, bu gün  hangi ölçüde ilgi gösterdiğimiz, üzerinde tartışmamız gereken bir konudur.

Bir başka çok önemli olan konu ise; 564 yıl  süresince, Avrupa ve Balkanlarda  bulunan  Türk  nüfusun ne olduğudur. Savaşların  getirdikleri ve götürdüklerine  rağmen, varlığından  bahsedilen dikkate  değer bir Türk  nüfusun ifade edildiğini görmemekteyiz. İşte biz bu nüfusun ne olduğunu çok  yönlü  irdelemeliyiz. Bu gün Avrupalı  dostlarımıza (!..) bu Türk  nüfusun ne olduğunu  zaman ve  mekan  belirleyerek sormalıyız. 

İnsan haklarından taviz vermediklerini her ortamda ifade edenler, konu Ermeniler olunca sözde  soy kırım yaygarası yapanlar, Avrupalı olarak yapmış oldukları soy kırım değil, soy kırımlardan neden  bahsetmezler. Avrupa’nın güya  bütünleşmesinden önce, kendi aralarındaki İnsan kıyımını acaba hangi hafızalardan silecekler. Bu gerçekler kendi tarihlerinde açıkça ortada iken, sözde ermeni soy kırımı adı altında  tanıma kararları neyin  gerekçesi ki…?

Peki nerede..? 564  Yıl içinde Avrupa’daki Türkler, nerede Osmanlı…? nerede  Müslümanlar.

Makedonya, Bulgaristan ve Yunanistan da ki  bir avuç  Türk den ibaret olmamalıydı kalanlar.

Avrupalı  böyle vurdum duymazlıktan gelerek yaygara yaparken, acaba  bizler neler yapıyoruz. Bizim  yetkililerimiz  ne yapıyor..?

Tarihçilerimizin bu noktadan bakarak söyleyecekleri hiç mi bir tutanakları yoktur..? diye  sormak istiyorum. Gerekçelerimizle 564 yıl  adım  adım  geriye dönerek, kendi gerçeklerimizi de unutmadan. Sorgulamamız gerektiğini düşünüyorum.


Kaynak:
Ekrem  Hakkı Ayverdi (Türk Mimarı Tarihi )
Akide - Üçdal (Evliya Çelebi Seyahatnamesi)
Joseph  von Hammer (Osmanlı Tarihi )

Cem Cüneyd Canan

Cem Cüneyd Canan © 2006 - 2018 Her hakkı saklıdır. Başa Dön